Ghosttown

Acht jaar geleden, in de ochtend van de 5e november, overleed mijn moeder. Ik nam hegge- en tuinschaar mee om het buxushaagje dat het graf van mijn zusje en de bijgezette urn van Ma omzoomd bij te knippen. De lauwe grauwe zondag schiep een passend decor voor de onderhoudswerkzaamheden. Vlak bij dit graf is een urnenveldje en Hetty en ik maakten een korte tour langs de naamplaten. Opvallend veel generatiegenoten van mijn ouders. Ja, je kent in een dorp nu eenmaal veel mensen.
Ten Harkel de blozende garagehouder. Bokhove, de kantoorboekhandelaar en drukker, met zijn lange gezicht, zijn onduidelijke mompelen, zijn opgeschoren kapsel. En Arie Schaafstra, de juwelier van tegenover ons, die in zijn zachte winkel met vitrines je horloge met zoveel zorg in zijn goed gemanicuurde handen bewoog. Of Gerrit Wissink, de flamboyante huisschildersbaas met zijn altijd zeer modern geklede vrouw tussen de rijen Flexa. Hun namen op de uit grinttegel opgetrokken urnenzuiltjes. Beelden van de Goorse middenstand van pakweg veertig jaar gelden herleven, zo maar op een begraafplaats. Ze weerspiegelen de kleine gemeenschap waarin ik opgroeide. Wat jammer dat hun bescheiden zestiger jaren neonreclames, de krullende letters van hun middenstandsnamen, niet op dit kerkhof op een wand zijn gemonteerd en mij toeschitteren: pastel groen, roze, fel rood. Ik hoor het tikken van de tientallen klokken in de zaak van Schaafstra, ruik de drukinkt van Bokhove, de terpentine bij Wissink, en voel het fluweel in de koffer van de vertegenwoordiger in kopjes en schotels die bij ons loom zijn waren aanprees. De namen. Hun geesten leven voort. Ik heb een dorp in mijn hoofd.

Den en Rust

De kist van Saskia stond voor opengeschoven tuindeuren in de aula van Den en Rust. Zo hadden we een frontaal zicht op de lengteas van een recht bospad dat de begraafplaats ontsluit. De laatste weg krijgt hier diepte, kleur, en begeleidende beweging van de zachte zwoele najaarswind.
Saskia is de vrouw van collega Gijs en ze overleed vorige week aan de gevolgen van kanker, 42 jaar oud. Ze laat Gijs en de tienjarige Sjoerd achter. De dood is blind.
De bijeenkomst was intiem en mooi. Kinderen van de klas van Sjoerd hadden tekeningen gemaakt en zaten met z’n allen naast de kist op de grond. De vader van Gijs hield een warm en aangrijpend feitenrelaas. Bijzonder was de overbuurvrouw die vertelde over de band die tussen haar en Saskia was gegroeid tijdens de lange ziekteperiode. (Je hoort dat wel vaker dat een buurman of collega in zo’n periode in eens zoveel nader komt. De aanvankelijk enige mate van distantie maakt dat diegene die ziek is hem of haar in vertrouwen neemt en er haar hart bij uitstort. Bij bekenden die meer nabij staan is dat vaak moeilijker. ) Er klonk een fado van Nynke Laverman, een ode aan de liefde van Saskia voor Friesland en de Wadden. Een lid van haar leesclub verhaalde over de didactische inslag van Saskia. Zo kregen we boeiende en heel persoonlijk gekleurde beelden van haar. Troostende beelden en troostende muziek.
Voor de meesten is de rouw en het aangrijpende vooral gelegen in het moment daar. Voor Gijs en Sjoerd, en de anderen die haar zo na stonden, is er nog een lange weg te gaan.
Saskia wilde dat we na afloop een glas Champagne dronken. Dat hebben we gedaan maar de toost van haar zwager klonk toch wat moeizaam. Want meestal, zo voelde iedereen wel een beetje aan, drink je op iemands gezondheid. Daarmee waren we rijkelijk te laat.

Hangplek

Mijn moeders verjaardag met een solobezoekje aan Goor gevierd. Na de begraafplaats tijd voor een rustige wandeling en ik parkeerde de auto bij de IJsbaan. Ik stopte voor een hek bij een boom en moest onmiddellijk denken aan het verhaal van Koopman en Scholten.
Koopman was een slechtziende buurman van mijn oom Gerrit. Zijn dikke borrelbrillenglazen maakten van hem een opvallende verschijning. Hij liet iedere ochtend trouw zijn hondje uit. Zijn route ging onder meer langs de IJsbaan en op een ochtend, al tientallen jaren geleden, zag hij Scholten, een buurman van verder op, bij een boom staan. Hij zag hem van achteren en dacht dat hij stond te plassen. Toen'ie terugkeerde naar huis kwam hij opnieuw langs de IJsbaan en Scholten stond er nog steeds. Koopman was verbaasd en ging beter kijken. Scholten stond niet maar hing: hij had een einde aan zijn leven gemaakt. Koopman is er nog lang van ondersteboven geweest. Of hij zijn wandelroute verlegd heeft weet ik niet. Ik zou de plek wel een tijdje gemeden hebben.

Funerair vertier

Het uitje van gisteren werd ook benut voor het bezoeken van twee kerkhofjes. Enkele jaren geleden kocht ik het gidsje "Dodenakkers in Nederland" (Cees van Raak, 1995, Arbeiderspers) en werd mijn funeraire, ja zo heet dat, belangstelling gewekt. Ik maakte zo kennis met de Vereniging Terebinth die zich mede als doel heeft gesteld oude kerkhoven in ere te houden. En zoals zo vaak liggen de parels dicht bij huis. De oude Algemene Deventer begraafplaats bijvoorbeeld, gelegen aan de Diepenveenseweg, is zeer fraai.
Gisteren twee kerkhofjes bij Diepenheim gescoord. Het oude bladvormige begraafplaatsje tegenover de Hervormde Kerk, al langer een van mijn favorieten (zie foto), en de eerste kennismaking met de Joodse Begraafplaats. Het is een iets hoger gelegen beboomd veldje temidden van de weilanden. Schaapjes blaten er hun pastorale deuntje rond de resterende zerken. 't Is er aards en hemels tegelijk.
(Voor meer informatie is Dodenakkers.nl een prima uitgangspunt, waarbij o.m. begraafplaatsen op alfabet in een database zijn opgenomen)